Ngọ Môn là cổng chính phía nam của Hoàng thành Huế. Công trình không chỉ đánh dấu lối vào khu cung điện mà còn mang chức năng nghi lễ của triều Nguyễn. Khi tham quan, nên nhìn cả nền đài bên dưới và lầu Ngũ Phụng bên trên để hiểu bố cục tổng thể.
Ngọ Môn được xây dựng khi nào?
Năm 1833, dưới triều Minh Mạng, Ngọ Môn được xây dựng tại vị trí trước đó là Nam Khuyết Đài. Tên gọi gắn với hướng nam trên trục tý–ngọ, mang ý nghĩa phương hướng chứ không phải giờ ngọ trong ngày.
Trong thời Nguyễn, đây là không gian có tính nghi thức cao: cổng được mở vào những dịp đặc biệt, như khi vua ra vào cùng đoàn ngự giá hoặc đón sứ thần quan trọng. Không nên hiểu cách sử dụng lịch sử ấy là quy định ra vào dành cho du khách hiện nay.
Quan sát nền đài và lầu Ngũ Phụng
Phần nền đài có mặt bằng hình chữ U, kết hợp gạch, đá và dầm đồng thau. Năm lối đi phản ánh trật tự cung đình xưa: cửa giữa dành cho vua, hai cửa giáp bên cạnh dành cho quan theo hầu, hai cửa ngoài ở cánh đài dành cho binh lính và voi ngựa.
Lầu Ngũ Phụng phía trên có hai tầng với khung gỗ lim. Mái tầng trên chia thành chín bộ; mái chính giữa dùng ngói hoàng lưu ly màu vàng, tám bộ còn lại dùng ngói thanh lưu ly màu xanh. Sự phân tầng, các hàng cột và hệ mái là những chi tiết đáng chú ý khi ngắm công trình từ phía trước.
Một lễ đài gắn với lịch sử
Ngọ Môn từng là nơi tổ chức lễ Truyền lô để xướng danh người đỗ tiến sĩ và lễ Ban sóc để phát lịch. Ngày 30/8/1945, tại đây diễn ra lễ thoái vị của vua Bảo Đại và việc trao ấn kiếm cho đại diện Chính phủ Lâm thời. Đây là sự kiện lịch sử năm 1945, không phải hoạt động đang diễn ra.
Đặt Ngọ Môn trong hành trình Đại Nội
Ngọ Môn thuộc Hoàng thành, không phải cổng của toàn bộ vòng thành ngoài. Bài Kinh thành Huế: Phân biệt ba vòng thành và cách tham quan giúp làm rõ phạm vi này trước khi sắp xếp lịch trình.
Trước chuyến đi, kiểm tra thông báo của đơn vị quản lý về vé, giờ mở cửa và khu vực được tham quan. Tại di tích, đi theo chỉ dẫn thực tế; không tự mặc định mọi cửa, lối lên lầu đều được mở. Khi chụp ảnh, tránh đứng cản luồng người qua lại và không vượt rào để tìm góc chụp.
